Νίκος Καζαντζάκης_03: Χωροθέτηση στο οικόπεδο & μετασχηματισμοί

Πίνακας: Ο Φραγκίσκος της Ασίζης, Jusepe de Ribera, 1643

Με την παρούσα τρίτη δημοσίευση, ολοκληρώνεται η πρόταση της κεντρικής ιδέας όσον αφορά τον ένοικο, το χώρο κατοίκησης εντός του συγκροτήματος και την συνθετική πορεία. 

Ακολουθούν αναλυτικά οι συνθετικές προθέσεις και έπειτα ένας τρόπος μετασχηματισμού της αφήγησης, σε συνέχεια της μεθοδολογίας που προτάθηκε στη 2η δημοσίευση.

Η νέα κατοικία συντάσσεται βάσει του συνθετικού λεξιλογίου που περιγράφει τόσο το συγκρότημα όσο και τον υποψήφιο ένοικο, ήτοι η έννοια του περίκλειστου, η εσωστρέφεια, ο κατακόρυφος άξονας και η χρήση (βλ. 1η δημοσίευση). Αρχικά, μια αναλογική μετατόπιση του περιγράμματος του οικοπέδου προς την κατεύθυνση της καμινάδας ορίζει τον χώρο επέμβασης (εικόνες_01&02)

Εικόνα_01

Εικόνα_02

Σε δεύτερη ανάλυση, τα όρια του χώρου αποκτούν υπόσταση με την επανάληψη του περίκλεστου σχήματος, το οποίο εν συνεχεία οργανώνεται με κάναβο, και αυτός τελικά μετασχηματίζεται ως προς το κέντρο της καμινάδας (εικόνες_03-04-05). 

Εικόνα_03

Εικόνα_04

Εικόνα_05

Το περίκλειστο σχήμα αναδιαμορφώνεται βάσει του νέου κανάβου προς αναζήτηση συνθηκών διεπαφής μεταξύ του ενοίκου και των υπόλοιπων χρηστών του συγκροτήματος (εικόνες_06&07). 

Εικόνα_06

Εικόνα_07

Τέλος, η κατοικία αλλά και ο περιβάλλον χώρος, θα διαμορφωθούν με βάση τους προκύπτοντες σχηματισμούς (εικόνα_08) συνδυαστικά με τους γεωμετρικούς μετασχηματισμούς που περιγράφονται παρακάτω.

Εικόνα_08

Για την απάντηση στο ερώτημα της περιγραφής του χώρου στον οποίο θα κατοικεί ο συγκεκριμένος ένοικος, έγιναν ταυτόχρονα δυο διερευνήσεις μετασχηματισμού με κοινό στόχο, μια γεωμετρική και μια λογοτεχνική, τα αποτελέσματα των οποίων αξιολογούνται ως προς την συνθετική τους επάρκεια. Αρχικά επιλέχθηκε το πιο ισχυρό σύμβολο της καζαντζακικής οντολογίας, ο σταυρός, για τον οποίο ερευνήθηκαν οι γεωμετρικές του εκφάνσεις. Έρεισμα για αυτή την επιλογή αποτέλεσε μια πρώιμη μορφή μετασχηματισμού του, αυτή του φραγκισκανικού ράσου (εικόνα_09). 

Εικόνα_09: Ο μετασχηματισμός του Φραγκισκανικού ράσου

Αφετηρία της πρώτης αυτής αναζήτησης αποτέλεσε το modulor του Le Corbusier, τα ανθρωπομετρικά στοιχεία του οποίου μπορούν απλοποιημένα να αναχθούν σε μια εξίσωση με δύο μεταβλητές: το λόγο της χρυσής τομής (1,618) καθώς και το ύψος του ανθρώπου που χρησιμοποιούσε ο Le Corbusier στις έρευνες του (1,82 μ.). Στα πλαίσια αυτής της πρώτης διερεύνησης, οι δυο μεταβλητές της εξίσωσης αντικαθίστανται με τον λόγο του σταυρού (2,20) και με το ύψος του συγκεκριμένου ενοίκου (1,80 μ.). Αποτέλεσμα της κίνησης αυτής, ήταν να μειωθούν όλα τα ύψη των θέσεων που προτείνει ο Le Corbusier (εικόνα_10: μετασχηματισμός του modulor).

Παράλληλα έγινε αναζήτηση καθημερινών δράσεων στα κείμενα της προτεινόμενης βιβλιογραφίας. Φάνηκε ότι σε μεγάλο ποσοστό οι δράσεις αυτές (φαγητό, αναψυχή, περισυλλογή, τέρψη, διεπαφές) πραγματοποιούνται με πολύ μεγάλη συχνότητα σε χαμηλό στάθμη, όπως απεικονίζεται και στις εικαστικές αφηγήσεις (εικόνα_10: δράσεις και αποσπάσματα). Παρατηρείται οτι και οι δύο διερευνήσεις καταλήγουν στην πρόταση ενός κώδικα για τον σχηματισμό μιας νέας γεωμετρίας, η οποία, με μια πρώτη ανάγνωση της πιθανής εφαρμογής της, διαμορφώνει έναν χώρο υποτιμημένης αξίας, καθότι οι δράσεις εντός του υποβαθμίζονται, σε συνέπεια με την καζαντζακική μεταφυσική που στοχεύει πάντοτε στο επέκεινα, υποβιβάζοντας τα δρώμενα εκτός του.

Εικόνα_10: Cross Modulor

Στην 2η δημοσίευση αναφέρθηκε η προτεινόμενη βιβλιογραφία, τον πυρήνα της οποίας αποτελεί η Ασκητική. Η ανάλυση της δομής της είναι κάτι που δεν θα μας απασχολήσει στην παρούσα εργασία˙ εξάλλου, ο σκοπός είναι να αποτελέσει το έρεισμα για τις συνθετικές αποφάσεις και όχι η σε βάθος κατανόηση της οντολογίας που περιγράφει. Πρωτόλειο, το περιεχόμενό της παρουσιάζεται από τον ίδιο τον συγγραφέα σε ένα γράμμα του στην πρώτη σύζηγό του Γαλάτεια μεταξύ 4 Δεκεμβρίου 1922 και 20 Ιανουαρίου 1923:

Γράφω τώρα την Ασκητική, ένα βιβλίο mystique, όπου διαγράφω τη μέθοδο ν’ ανέβει η ψυχή από κύκλο σε κύκλο ωσότου φτάσει στην ανώτατη Επαφή.

Αδρομερώς, αυτό αποτελεί και το δεύτερο ισχυρό συγκείμενο λογοτεχνικού μετασχηματισμού με το οποίο θα αναζητηθούν χωρικές ποιότητες. Ήδη από το γράμμα σκιαγραφείται μια πρόθεση κίνησης, καθώς και η έκφανση του σχήματος που ανταποκρίνεται σε αυτή: η άνοδος και το σκαλοπάτι. Ταυτοχρόνως, στο κεφάλαιο "Η Πορεία", η πρόθεση διαγράφεται εντονότερα:

Κάποιος μέσα μου κιντυνεύει, σήκωσε τα χέρια του και μου φωνάζει: "Σώσε με!" Κάποιος μέσα μου ανεβαίνει, παραπατάει και φωνάζει: "Βοήθεια!"

Ποια στράτα από τις δυο αιώνιες να διαλέξω; Ξαφνικά νογώ, από την απόφαση μου τούτη κρέμεται όλη μου η ζωή· κρέμεται όλη η ζωή του Σύμπαντου.

Από τις δυο στράτες, διαλέγω τον ανήφορο. Γιατί; Χωρίς νοητά επιχειρήματα, χωρίς καμιά βεβαιότητα· κατέχω πόσο ανήμπορος στην κρίσιμη τούτη στιγμή είναι ο νους κι όλες οι μικρές βεβαιότητες του ανθρώπου.

Διαλέγω τον ανήφορο, γιατί κατά κει με σπρώχνει η καρδιά μου. "Απάνω! Απάνω! Απάνω!" φωνάζει η καρδιά μου, και την ακολουθώ μ΄ εμπιστοσύνη.

Νιώθω, αυτό ζητάει από μένα η τρομερή αρχέγονη Κραυγή. Πηδώ στο πλευρό της! Ταυτίζω τη μοίρα μου μαζί της.

Κάποιος μέσα μου αγωνίζεται ν΄ ανασηκώσει ένα βάρος, ν΄ αναμερίσει τη σάρκα και το νου, νικώντας τη συνήθεια, την τεμπελιά και την ανάγκη.

Δεν ξέρω από που έρχεται και που πάει. Μέσα στο εφήμερο στήθος μου αδράχνω την πορεία του, αφουκράζουμαι το αγκομαχητό του, ανατριχιάζω αγγίζοντας τον.

Ποιος είναι; Στήνω το αυτί, θέτω σημάδια, οσμίζουμαι τον αγέρα. Ανηφορίζω, ψάχνοντας προς τ΄ απάνω, αγκομαχώντας. Αρχίζει η φοβερή, η μυστική Πορεία.

Ο Καζαντάκης επιλέγει να μην απλώσει το είναι του στον καθημερινό βίο με τρόπο βολικό και εύκολο˙ τουναντίον επιζητά να υπερβείι την συνήθεια, την τεμπελιά και την ανάγκη. Αυτός ο πνευματικός μόχθος και αγώνας δύναται να αναγνωριστεί στην κίνηση, στην οποία ανταποκρίνεται πρωτίστως το αρχέτυπο της σκάλας ή διαφορετικά: στην κατάργηση της συνεπίπεδης κίνησης. Μπορεί επιπροσθέτως να υποστηριχθεί ότι τούτη η αναγνώριση ενισχύει την αρχική πρόθεση για την ανάπτυξη των χώρων πέριξ της καμινάδας, καθότι, με μια πρώτη εκτίμηση του πιθανού στατικού συστήματος, και συνυπολογίζοντας το πιθανό εύρος ανάπτυξης των επιπέδων που θα σχηματιστούν με τρόπο ώστε να μην αλλοιωθεί η αίσθηση της κατακορυφότητας από την νέα κατασκευή, η χρήση κλιμάκων, οι οποίες μάλιστα αμφισβητούν τις οικοδομικές απαιτήσεις της άνεσης και της λειτουργίας, είναι αναγκαία, και ταυτοχρόνως σε συνέπεια με το λογοτεχνικό ερέθισμα. Σημειώνεται δε ότι στην πορεία της εργασίας. θα γίνει προσπάθεια υπέρβασης της προφάνειας, ήτοι απλά και μόνο η χρήση κλιμάκων και κλίσεων.

Σε συνέχεια όλων των παραπάνω, ως επόμενο βήμα, προτείνεται η εργασία σε επίπεδο κάτοψης, τομής και όψης της κατοικίας

Τσιβόλας Δημήτριος